سرد و گرم کردن بدن
امروزه اهميت فعاليت بدني به عنوان بخش مكمل زندگي سالم گسترش يافته و شواهد علمي از فوايد سلامت بخش تمرين و ورزش در حال افزايش است در همين رابطه گرم كردن بدن قبل از تمرينات ورزشي از اهميت ويژه اي برخوردار است و عامل اصلي در جلوگيري از آسيب ها و صدمات ورزشي مي باشد.
گرم كردن و آماده سازي بدن:
گرم كردن براي رسيدن به هدف هاي زير انجام مي شود:
۱. آمادگي بدني ۲. پيشگيري از آسيب هاي ورزش ۳. آمادگي ذهني و رواني
گرم كردن عمومي و گرم كردن اختصاصي
- گرم كردن عمومي: شامل حركاتي است كه بدن را به طور كلي و عمومي گرم مي كند و در كليه رشته هاي ورزشي انجام مي شود و با فنون و مهارت هايي كه بايد در يك رشته خاص ورزشي انجام شود مستقيما ارتباط ندارد.
گرم كردن عمومي سه مرحله دارد:
۱.راه رفتن و دو نرم ۲.نرمش هاي عمومي ۳.كشش
-گرم كردن اختصاصي: گرم كردن اختصاصي مرور فن و مهارت هايي است كه ورزشكار در تمرين يا مسابقه بايد انجام دهد براي مثال: در رشته واليبال بازيكنان پس از گرم كردن عمومي، چند حركت پاس پنجه و ساعد و اسپك را انجام مي دهند يا در بازي بسكتبال بازيكنان چند بار انواع دريبل و پاس و شوت و ريباند و ضد حمله را تمرين مي كنند.
گرم كردن باتوجه به عوامل زير تعيين مي شود:
۱.شرايط محيطي: هر قدر هوا سرد تر باشد مدت گرم كردن بايد بيشتر باشد، بنابراين در مناطق و فصل هاي گرم يا معتدل مدت ۵ تا ۱۰ دقيقه و در هواي سرد ۱۰ تا ۲۰ دقيقه توصيه مي شود.
۲.لباس ورزشكار: ميزان پوشش و لباس ورزشكار بر مدت گرم كردن موثر است بنابراين بهتر است ورزشكار در هنگام سردي هوا با لباس گرم كن به نرمش بپردازد تا بدنش بهتر و سريعتر گرم شود و همچنين مي تواند در هنگام تمرين يا مسابقه از تعداد لباس خود بكاهد.
۳.ميزان آمادگي فرد: هر قدر آمادگي فرد بيشتر باشد مدت گرم كردن كم تر است و بر عكس، ورزشكاران قهرمان نيز از اهميت گرم كردن نبايد غافل باشند.
۴.نوع تمرين: هر چقدر مدت تمرين اصلي بيشتر باشد، مدت گرم كردن نيز بايد بيشتر باشد.
۵.سن: با افزايش سن، نرمش و انعطاف پذيري كاهش مي يابد بنابراين بايد به مدت گرم كردن افزود.
۶.مقدار آسيب ديدگي: اگر ورزشكار سابقه آسيب ديدگي و ضرب ديدگي در يك ناحيه خاص داشته باشد لازم است آن را بيشتر گرم كند.
۷.شدت گرم كردن: شدت گرم كردن به ميزان آمادگي فرد بستگي دارد.
- کشش: كشش يكي از اجزاي حياتي و جدانشدني گرم كردن است، كشش؛ انعطاف پذيري را افزايش مي دهد و عضـلات؛ مفاصـل و رباطها را براي تمرين شديد آمـاده مـي كند بنابراين كشش احتمال آسيب ديدگي را كاهش مي دهد چون بسياري از آسيب ها در نتيجه عدم نرمش و انعطاف پذيري ايجاد مي شود تمرينات كششي كليه گروههاي عضــلات اصلــي و مفاصل بدن را در بر مي گيرد. در كشش صحيح بدن ثابت و بـي حركت باقي مي ماند و نبايد درد يا ناراحتي احساس كرد كشش بيش از حد به عضلات و زردپي ها آسيب مي رساند و در ضمن دردناك و بدون فايده است.
فيزيولوژي گرم كردن بدن:
يكي از مهمترين مبحث هايي كه در يك دوره تمرين يا بهتر بگوييم در يك جلسه تمرين بايستي رعايت گردد گرم كردن بدن است، هر فرد ورزشكاري بتواند طوري بدنش را گرم نمايد كه به راحتي خون و اكسيژن به عضلات برساند آن فرد در آن جلسه تمرين بهتر عمل خواهد نمود چون خون فرد ورزشكار داراي اكسيژن سرشار بوده و استرس سلول عضلاني قرار خواهد گرفت و نمي گذارد اسيدلاكتيك در عضله جمع شود و باعث درد آن ناحيه گردد. در بالا بردن درجه حرارت توسط گرم كردن بدن دستگاه تنفس و عضلات تنفس بيشتر درگير هستند به ديافراگم كه يكي از مهمترين عضلات در تنفس است خون و اكسيژن بيشتري رسيده در نتيجه باعث بهبودي در تنفس فرد ورزشكار مي شود .
فيزيولوژي سرد كردن بدن:
پس از تمرينات متناوب چه به مدت طولاني يا كوتاه سرد كردن بدن بايد صورت بگيرد. سرد كردن بدن در جلسه بعدي تمرين بسيار موثر است. كساني كه پس از يك جلسه تمرين يك دفعه تمرين را قطع مي كنند در واقع با افت ناگهاني ضربان قلب مواجه مي گردند و باعث مي شوند كه اسيد لاكتيك كه بر اثر فشار تمرين حاصل شده است، در بدن باقي بماند. اسيدلاكتيك باعث گرفتگي حاد و يا تاخيري شده است يعني اينكه اسيد موجود در خون كه بايستي به كبد برده شود تا در آنجا شكسته شده و تبديل به كليكوژن شود كه يا به صورت چربي در آيد يا در مصرف عضله ديگري قرار گيرد انجام نگرفته و در عضله به صورت توده اي از اسيد باقی می ماند و از كارايي عضلاني می كاهد ولي اگر با استراحت فعال همراه باشد اين گونه نخواهد شد و خون اسيدلاكتيك را به كبد برده و در آنجا آن را تجزيه خواهد نمود. بهترين راه برگشت به حالت اوليه استراحت به صورت فعال خواهد بود به اين ترتيب كه فرد به جاي اينكه يك دفعه پس از تمرين بايستد با راه رفتن و انجام حركات كششي و ورزشهاي سبك ضربان قلب را كند كرده و سپس تمرين را قطع مي كند.
استاد حجت کیومرثی